Çocukluğumun birkaç yılı köyde geçti. Yıl 1993… Daha yedi yaşındayım. Yorulmak nedir bilmezdik. Evin önündeki kocaman düz arazide komşunun çocuklarıyla, kardeşlerimle top oynardık. Çamurdan evler yapardık. Abimler arkadaşlarıyla, elleri çatlayana kadar toprak zeminde bilye oynardı. Arada kavgalar, tartışmalar olurdu ama her şey çok zevkliydi. Oyunun içinde olmak da, dışarıdan seyretmek de ayrı keyif verirdi.

Okul yıllarım üçüncü sınıfa kadar köyde geçti. Dördüncü sınıftan itibaren İstanbul’da yaşamaya başladım ama çocukluğumuz yine aynı şekilde devam etti. Ya evde televizyon seyrederdik ya da televizyon çok ısındı diye evden kovulurduk. Sonra akşam olana kadar, hatta acıkana kadar sokakta top oynar, bilye oynar, saklambaç oynar, ormanda dolaşırdık. Hiç yorulmazdık.

Mahallemizde apartman düzeni yoktu. Her komşunun evi müstakildi; tek katlı ya da en fazla iki katlıydı. Kapılar herkese açıktı. Bayramlarda dış kapılar sonuna kadar açık olurdu.

Yıl 2026 oldu. Yedi yaşındaki çocukluğumun üzerinden tam 33 yıl geçti. Şimdi aynı sokaklar sessiz… Evler çoğaldı ama o bahçelerinde meyve ağaçları olan evler yok artık. Hepsi yıkıldı; yerlerine beş katlı, on iki daireli apartmanlar yapıldı. Çocuk sayısı belki yirmi kat arttı ama sokaklar yine de sessiz.

Eskiden park yoktu, park olsun diye dua ederdik. Şimdi parklar çoğaldı ama içlerinde çocuk yok. Her geçen gün biraz daha azalıyorlar. Çocuklar artık mavi ekranların içinde büyüyor. Televizyonlar, tabletler ve telefonlar; sokaktaki oyunların ve kitapların yerini almış durumda.

1. Teknoloji ve Ekran Bağımlılığı

Tabletler, telefonlar, televizyonlar, online ya da offline oyunlar ve kısa video bağımlılığı çocuklarda her geçen gün artıyor. Bu nedenle çocuklar eskisi gibi sokaklarda oyun oynamıyor. Gerçek sosyal ortamlardan uzaklaşıp zamanlarının çoğunu sosyal medyada geçiriyorlar. Bununla birlikte kitap okuyan çocukların sayısı da giderek azalıyor.

2. Güvenlik Kaygısı

Ailelerin korkuları zamanla arttı ve çeşitlendi. Mahallelerin şehirleşmesi, nüfusun artması, insanların aynı apartmanda yaşayan komşularını bile tanımaması, yabancı nüfusun çoğalması ve trafikteki araç sayısının artması ailelerin çocuklar üzerindeki baskısını artırdı.

Artık birçok aile çocuğunu güvenle sokağa çıkaramıyor. Bu nedenle telefon, bilgisayar ve tablet; sokaktan daha güvenli görülmeye başlandı.

3. Mahalle Kültürünün Bitmesi

Eskiden sokaklarda çok fazla ev olmazdı. Evler genellikle müstakil ve bahçeliydi. Komşular birbirini tanır, sürekli bir arada olurdu. Şimdi ise aynı apartmanda yaşayan insanlar bile birbirini tanımıyor.

Komşular artık birbirlerinin çocuklarına bile güven duymuyor. Bir yanlış olduğunda hemen “Sen o çocuğa uyduğun için böyle oldu” deniliyor ve çocukların birlikte vakit geçirmesi engelleniyor. Böyle olunca aileler, çocuğun sokakta oyun oynamasındansa tablette PUBG oynamasını daha güvenli görüyor.

4. Eğitim ve Baskı

Bugün okullarda çocuklar bir öğrenciden çok, yarış pistine çıkarılmış ve durmadan koşması gereken bir at gibi görülüyor. Sistem artık böyle işliyor.

Eskisi gibi değil… Sınıfların WhatsApp grupları var. Aileler birbirlerinin çocuklarının notlarını görebiliyor. Kimin başarılı, kimin başarısız olduğu gizli kalmıyor. Sürekli verilen ödevler yüzünden çocukların oyun oynayacak, sokağa çıkacak vakti kalmıyor. Bazılarının okuldan sonra kursları devam ediyor.

Her geçen gün çocukların özgür zamanları azalıyor. Bırakın sokakta oynamayı, belki bir hikâye kitabı okuyacak vakitleri bile kalmıyor.

5. Psikolojik Sonuçlar

Tüm bunlar çocuklar üzerinde ciddi psikolojik etkiler bırakıyor. Yalnızlaşma, sosyal beceri eksikliği, öfke problemleri, doğadan kopuş ve özgüven eksikliği bunların başında geliyor.

Belki de bugün çocuklardan önce sessizleşen şey sokaklar değil, insanların birbirine olan güveniydi. Çocuklar evlere kapandı çünkü yetişkinler dünyayı korkulacak bir yer hâline getirdi.

Bir zamanlar mahallelerde çocuk sesleri yankılanırdı. Şimdi ise yalnızca telefon bildirimleri duyuluyor.